Leidersbeginsel

Ooit werden de universiteiten in Nederland bestuurd door de vertegenwoordigers van de drie geledingen: wetenschappelijk personeel, administratief personeel en studenten. Alle besluiten werden genomen door vertegenwoordigende lichamen, waarin afgevaardigden van de drie geledingen zitting hadden. Je zou kunnen zeggen dat dit bestuursmodel, ingevoerd in de loop van de jaren 1960 en 1970, de Europese politieke traditie van vóór de Franse Revolutie weerspiegelde, met de drie standen adel (wetenschappelijk personeel), geestelijkheid (administratief personeel) en burgerij (studenten). Na een lange periode van oligarchie door de hoogleraren, had de universiteit eindelijk, bestuurlijk gesproken, het stadium van het Ancien Régime bereikt.

Lang heeft dit nieuwe bestuursmodel overigens niet gefunctioneerd. In de loop van de jaren 1990 is het vervangen door een nieuw systeem dat is geïnspireerd door het VS-bedrijfsleven.

In tegenstelling tot wat velen denken, zijn de VS geen democratisch land. In het VS-bedrijfsleven is de democratie zelfs helemaal ver te zoeken. Het is de directeur die er alles bepaalt. Directeur? Excuses, ik moet eigenlijk zeggen sie-ie-oo (CEO), zoals directeuren in Nederland zich tegenwoordig bij voorkeur laten noemen.

De CEO is in feite een alleenheerser, een potentaat, een dictator. Hij wordt niettemin geacht te spreken uit naam van het hele bedrijf. Goed beschouwd is de CEO dus de moderne variant van de leider. Ook dat is een woord dat de laatste jaren in Nederland weer in de mode is geraakt. Ineens werden overal leiders benoemd en aangetroffen. Het ‘leidersbeginsel’ (Führerprinzip) is blijkbaar opnieuw, maar vrij geruisloos, ingevoerd en wel zonder noemenswaardige tegenstand.

Bij de universiteiten zijn er weliswaar geen CEO’s, maar het zijn de dekanen die er als moderne autocraten, als CEO’s, als ware leiders, de scepter zwaaien. Maar de dekanen zijn weer ondergeschikt aan de opperleider, de Voorzitter van het CvB (College van Bestuur).

Je zou bijna zeggen dat de oorlog tenslotte toch is gewonnen door de NSB, die blijkbaar haar tijd meer dan een halve eeuw vooruit was.

This entry was posted in Overpeinzingen and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>