Democratie, Führerprinzip en Democratisch Centralisme

Democratie. Een mooi woord voor een mooi concept. In 1789 verscheen het plotseling op het toneel in Parijs: Democratie! Heel wat mensen hebben hun hoofd moeten verliezen eer Frankrijk zich een democratie mocht noemen. Toen kwam Napoleon en maakte er een einde aan. De Bourbons die na hem weer op de troon kwamen waren hem er ongetwijfeld dankbaar voor, al konden ze dat natuurlijk niet en public zeggen.

In 1848 moesten de Bourbons weer vluchten omdat de democratie hardnekkig bleek en zich niet zomaar liet verdrijven. Even heerste er een beetje democratie in Frankrijk, met veel vergaderingen en nobele besluiten en daarna maakte het neefje van Napoleon er een einde aan. In Duitsland, Oostenrijk en Italië probeerde de burgerij ook democratie in te voeren. Tevergeefs. Maar ze kregen wel een parlement dat helemaal niets voorstelde en geen enkele vorm van macht bezat. Ook Nederland kreeg een grondwet die een beetje democratie toeliet. Een cadeau! Zomaar! Dat was toch wel aardig van die koning Willem II, nietwaar?

Daarna moest er overal hard worden gevochten om de democratische rechten uit te breiden. En in samenspel met de heersers werden de Europese staten gaandeweg een beetje vrijer. Toen kwam de Eerste Wereldoorlog en de geboorte van de almachtige staat die zich bemoeit met alle details van het leven van de burger. Daaruit vloeide het Führerprinzip van de nazis voort. Een groot deel van Europa werd in de jaren 1930 tot 1945 volgens dit beginsel bestuurd.

Dat idee is overgenomen door de VS, die sinds 1945 de dienst uitmaken in West-Europa. Ook de Russen (‘Sovjets’) hadden hun versie van het Führerprinzip, namelijk het ‘democratisch centralisme’ (stalinisme) en voerden dit in in Oost-Europa.

De EU functioneert ook volgens dit principe. Democratie in naam, maar feitelijk een dictatuur. Het parlement is een spek-en-bonen parlement. De commissie heeft het voor het zeggen en elke vorm van tegenstand of kritiek word meedogenloos onderdrukt. Wie zijn ogen en oren goed de kost geeft, zal moeten concluderen dat het werkelijk zo is.

This entry was posted in Creatieve oplossingen, Overpeinzingen and tagged , , , . Bookmark the permalink.

6 Responses to Democratie, Führerprinzip en Democratisch Centralisme

  1. Joke Mizée says:

    Een treffende analyse. Maar hoe ziet echte democratie er wèl uit? Zo te zien zou je eerder voor een sterk, integer parlement dan voor zelfbestuur opteren – of toch beide, met machtsdeling als belangrijkste factor?

    • admin says:

      Rousseau zei al dat hoe groter een staat (oppervlakte en bevolking), des te geringer de vrijheid van de afzonderlijke bewoners (‘burgers’). Ik denk dat een sterk gedecentraliseerde staat, of een verzameling kleine staatjes met korte bestuurslijnen en kleine afstanden de beste kansen biedt voor een democratisch bestaan. EEn kleine maatscchappij, liefst met veel kleine zelfstandigen. Afmeting IJsland (260.000 inwoners), Luxemburg (400.000 inwoners), Zeeland, Drenthe, desnoods Zuid-Holland of Noord-Brabant, da werk. Maar zeker geen Europese superstaat die zich onttrekt aan elke vorm van democratische controle. Of de VS, China, Rusland, Brazilië, Iran etc. Dat leidt op den duur alleen maar tot ellende.

  2. Joke Mizée says:

    In Zuid-Amerika zijn momenteel aardige experimenten gaande met participerende democratie, o.a. in Porto Alegre. (Zie verder ook http://www.boublog.nl/08/11/2011/voorbij-de-verkiezingen-wat-is-democratie/.)
    Ik zou in elk geval graag willen dat er daarnaast iets overkoepelends is dat grondrechten bewaakt c.q. dictatuur van de meerderheid voorkomt. Momenteel is ons parlement zo zwak, dat je dolblij bent met het Europese Hof en de Raad van Europa. En er zijn ook ontzettend veel dingen die internationaal aangepakt en bevochten moeten worden, zoals arbeid(er)srechten.
    Maar wie hakt de knopen door, ‘regisseert’ de boel – dat blijft altijd de vraag.

    In Rousseau’s tijd begreep men tenminste hoe onwenselijk een massamaatschappij is, en hoe belangrijk het zelfstandig denken. (Hoe sta jij trouwens tegenover denkers die de ‘civil society’ beschouwen als derde macht, zoals Tocqueville? Het klinkt leuk, maar het is net of je het met blote handen tegen 2 vijanden moet opnemen.)

    • admin says:

      Pôrto Alegre is de hoofdstad van Rio Grande do Sul, van oudsher een van de welvarendste en meest egalitaire gebieden van Brazilië, met een geheel eigen, afzonderlijke historische, economische en sociale traditie. De bevolking is er van oudsher relatief homogeen, nu hoofdzakelijk afstammend van Italianen, Duitsers en Polen. Qua homogeniteit een spreiding van welvaart een beetje vergelijkbaar met Costa Rica en bijvoorbeeld IJsland nú. De beste basis voor een maximum aan democratisch gehalte is een egalitaire samenleving, zonder grote verschillen tussen arm en rijk. Dus moet de economische basis stabiel zijn, bijv. landbouw (gemengd bedrijf) door kleine, eigenbeërfde boeren. Kortom het ideaal van Cincinnatus en sommige van de ‘Founding Fathers’ in de VS.

      De ‘Civil Society’ lijkt mij geen derde macht want de maatschappij staat niet los van de economie en politiek maar is er organisch mee verbonden. Ik zou eerder zeggen dat het onderwijs goed, breed, gratis en heel degelijk zou moeten zijn, waardoor mensen tot het besef komen dat ze zelf heel veel kunnen.

      Het NL parlement is zwak gemaakt, evenals alle andere Europese parlementen. De Europese COmmissie bepaalt 85% van de wetgeving in Europa, de andere 15% is voor de nationale parlementen. Niemand beseft dat blijkbaar voldoende, anders ging toch niemand meer zijn stem uitbrengen voor de Tweede kamer? En wat betreft bovenstatelijk toezicht, als er geen grootschalige werkgevers zijn als gevolg van concentratie van activiteiten door fusies, en als de mensen mondig zijn en zelfbewust, is controle op arbeid ook niet meer zo nodig.

      En natuurlijk volledige vrije markt: drugs, wapens, alcohol, sigaretten, alles. Juist door allerlei verboden is de staatsmacht zo gegroeid. En het is pervers; aan de ene kant is vrij verkeer erin verboden, dus moet er toezicht zijn, en aan de andere kant wordt er accijns op geheven, cq. de handel (in drugs bijv.) indirect gesubsidieerd ten behoeve van een kleine groep handelaars die illegaal (dus belastingvrij) winst kunnen maken.

      Elk systeem dat langer dan twee generaties onbelemmerd kan functioneren en zich ontwikkelen, wordt corrupt, hoe je het ook wendt of keert.

  3. Joke Mizée says:

    Ja, je hebt gelijk: kleinschaligheid is de sleutel – met het verdwijnen van de nationale staten ben je al van een hoop problemen af. Zodra we denken voorbij de realiteit die we gewend zijn, zien veel dingen er al direct anders uit. Echter: in horizontale structuren leidt de groepsdynamica niet altijd tot een natuurlijk evenwicht – integendeel, zou je haast zeggen.

    Hoe zie jij dan de rol van enige ‘overheid’? Want je wil wèl het parlement behouden (of uiteindelijk liefst ook niet?). Waar moeten zij op afgaan als geen consensus wordt bereikt – op de wil van de meerderheid? Je schetst bv. het belang van homogeniteit, maar pluralisme wordt door veel politieke filosofen ook als belangrijke factor genoemd. Dat gaat niet helemaal vanzelf, ook niet als je het welbegrepen eigenbelang ècht z’n werk zou laten doen.

    Tocqueville en de civil society zijn de laatste tijd erg populair. Ik zit nog steeds te piekeren over een lezing waarin Andreas Kinneging en Hans Achterhuis gebroederlijk een lans braken voor deze creatieve energie – dat je denkt: hier klopt iets niet, maar wat? Dat zoiets sowieso niet onafhankelijk is klopt inderdaad wel, want wij hebben sinds enige tijd op lokaal niveau een ‘stadslab’, een denktank waarin allerlei lobbyisten actief zijn om hun ‘creative city’-ideaal te promoten onder een ‘stadsbrede’ dekmantel.

    Maar Tocqueville zou, althans volgens genoemd duo, gemeend hebben dat de overheid ‘gelijkheid’ nastreefde (en de markt vrijheid, en de samenleving broederschap). Ooit was dat misschien de heersende opvatting: Roosevelt toonde zich in de jaren ’30 furieus over de zelfverrijking van de markt. Sindsdien zijn overheid en kapitaal (èn middenveld, tot overmaat van ramp) echter danig verstrengeld geraakt wat rol-opvattingen betreft. Of zeg jij: dergelijke belangengroepen en –tegenstellingen hebben nooit bestaan?

    Goed onderwijs zou, om daadwerkelijk gelijke kansen te bevorderen, eigenlijk ook aandacht dienen te besteden aan de manieren waarop mensen elkaar manipuleren, zodat iedereen die kan herkennen. Tegelijkertijd is dat soort kennis zeer gevaarlijk.

    • admin says:

      Het is volgens mij belangrijk om vooral weinig wetten en regels te hebben. Hoe meer wetten en regels, des te meer mazen in het net, des te meer uitzonderingen en des te meer ruimte voor gesjoemel. Kleine bestuurlijke eenheden waar de mensen elkaar kennen. De blik van de ander (niet het oog van de camera) is een betere waarborg voor orde dan strenge wetten. Inderdaad, dat zou alleen kunnen met werkelijk goed onderwijs dat erop is gericht de mens te ontwikkelen, dus kennis en moreel besef bijbrengt. Nu worden de kinderen ‘opgeleid’ tot consumenten. ‘Bildung’ in plaats van ‘Ausbildung’.

      Mij lijkt het beste een soort alliantie van sovjets, maar dan met échte sovjets (raden) en geen overkoepelend centraal bestuur, daar komt alleen maar ellende van. Als de zaken doorgaan zoals nu, kan het haast niet anders of we stevenen daar op af. Het alternatief is een dystopische gevangenisstaat, een beetje de staat zoals die sinds 9 september 2001 in ijltempo wordt opgebouwd.

      Maar zo’n staat kan eigenlijk niet lang stand houden vanwege het uitblijvende antwoord op de vraag: ‘quis custodiet ipsos custodes’. De corruptie op alle terreinen wordt steeds meer zichtbaar. Corruptie kan niet gedijen zonder een brede ondersteuning met leugens. Kijk om je heen: fraude bij de banken, liegende en bedriegede kamerleden en ministers (IRT-zaak bijvoorbeeld), liegende staatshoofden (Bush, Blair, Kok, Obama!), frauderende geleerden (Stapel e tutti quanti), overal om ons heen nep, nep en nog eens nep. Op nep kan je geen staat bouwen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>